Çocuklarda Yeni Yiyecek Korkusu (Gıda Neofobisi) Nedir? Nasıl Yaklaşılmalı?

Çocuğunuz sevdiği yemekleri rahatlıkla tüketirken daha önce görmediği bir yiyecek karşısında hemen “Ben bunu yemem” mi diyor? Yemeğin tadına bakmadan reddediyor, tabağına konmasını istemiyor veya yeni bir yiyeceğe karşı belirgin şekilde mesafeli davranıyor olabilir. Çocuklarda yeni ve tanımadıkları yiyeceklere karşı görülebilen bu isteksizlik gıda neofobisi kavramıyla açıklanabilir.

Yeni yiyecekleri reddetmek çocukluk döneminde görülebilen davranışlardan biridir ve her çocukta aynı düzeyde ortaya çıkmaz. Bazı çocuklar yeni tatlara kolaylıkla yaklaşırken bazıları bir yiyeceği kabul etmeden önce onunla birçok kez karşılaşmaya ihtiyaç duyabilir. Bu nedenle amaç çocuğa bir an önce yeni yiyecekler yedirmek değil, farklı besinleri baskı olmadan tanıyabileceği bir ortam oluşturmak olmalıdır.

Gıda Neofobisi Nedir ve Çocuklarda Nasıl Görülebilir?

Gıda neofobisi en basit ifadeyle kişinin daha önce tanımadığı veya alışık olmadığı yiyecekleri denemeye karşı isteksiz olmasıdır. Çocuk yeni yiyeceğin tadını bilmediği halde onu reddedebilir. Dolayısıyla “Sevmedim” ifadesi her zaman yiyeceğin tadıyla ilgili olmayabilir.

Çocuk yiyeceğin görüntüsünü, kokusunu veya dokusunu yabancı bulabilir. Tanıdığı yemekler ise daha öngörülebilirdir; çocuk nasıl göründüğünü, nasıl koktuğunu ve ağzında nasıl hissedileceğini bilir. Bu nedenle yeni yiyecek yerine sürekli tanıdığı seçenekleri istemesi anlaşılabilir bir davranış olabilir.

Gıda Neofobisi ile Seçici Yeme Aynı Şey mi?

Bu iki kavram birbiriyle ilişkili görünse de tamamen aynı anlama gelmez. Yeni yiyeceklere karşı isteksizlik daha çok çocuğun tanımadığı besinlere yaklaşımıyla ilgilidir. Seçici yeme ise daha geniş bir beslenme davranışını ifade edebilir.

Örneğin çocuk daha önce hiç görmediği bir sebzeyi denemek istemeyebilir. Başka bir çocuk ise daha önce tükettiği yiyecekleri de reddederek yalnızca çok sınırlı sayıdaki besini kabul ediyor olabilir.

Bu davranışların bir kısmı aynı çocukta birlikte görülebilir. Bu nedenle tek bir davranış üzerinden değerlendirme yapmak yerine günlük beslenmenin bütününe bakılması önemlidir.

Çocuk Neden Tadına Bakmadan “Sevmiyorum” Der?

Bir yetişkin yeni bir yemek gördüğünde içerisindeki malzemeleri ve benzer yemeklerle olan deneyimini kullanarak nasıl bir tada sahip olabileceğini tahmin edebilir. Çocuk için ise aynı yemek çok daha bilinmez olabilir.

Rengi, kokusu, şekli veya tabağındaki diğer yiyeceklere temas etmesi bile reddetmek için yeterli olabilir. Özellikle alıştığı yemeklerin hep aynı şekilde hazırlanmasını isteyen çocuklarda küçük bir görünüm değişikliği dahi fark edilebilir.

Bu durumda “Tadına bakmadın ki nasıl sevmiyorsun?” diyerek tartışmak yerine çocuğun yeni besinle karşılaşmasına zaman tanımak daha sakin bir yaklaşım olabilir.

Yeni Bir Yiyecek Kaç Kez Sunulmalı?

Her çocuk için geçerli kesin bir sayı vermek doğru değildir. Bir çocuk yeni besini birkaç karşılaşmadan sonra deneyebilirken başka bir çocuk daha uzun süre yalnızca görmeyi veya tabağında bulunmasını kabul edebilir.

Önemli olan tekrar sunmayı baskıya dönüştürmemektir. Yeni yiyeceğin farklı zamanlarda aile sofrasında doğal olarak bulunması, çocuğun onu tanımasına yardımcı olabilir. İlk reddedişten sonra besini tamamen menüden çıkarmak ise yeni karşılaşma fırsatlarını azaltabilir.

Yeni Yiyeceklerden Çekinen Çocuklara Nasıl Yaklaşılabilir?

Yeni yiyeceklerle tanışma sürecinde hedef ilk karşılaşmada besinin tamamının yenmesi olmamalıdır. Çocuğun yiyeceği görmesi, koklaması, dokunması veya tabağında bulunmasını kabul etmesi de besinle kurulan deneyimin bir parçasıdır.

Bu yaklaşım özellikle “Bir lokma yemek zorunda” beklentisinin oluşturduğu baskının azaltılmasına yardımcı olabilir.

Küçük Porsiyonlar Kullanılabilir

Çocuğun hiç tanımadığı bir yiyeceğin tabağın büyük bölümünü kaplaması göz korkutucu olabilir. Bunun yerine çok küçük bir miktar sunulabilir.

Yeni yiyeceğin yanında çocuğun zaten kabul ettiği bir besinin bulunması da öğünün tamamının yabancı hale gelmesini önleyebilir. Çocuk yeni besini tüketmese bile sofrada onunla karşılaşmış olur.

Çocuğun Yiyeceği Tanımasına Fırsat Verilebilir

Yiyecekle tanışmak yalnızca yemek masasında gerçekleşmez. Çocuğun markette sebze veya meyve seçmesi, mutfakta hazırlanırken izlemesi, yıkamaya yardım etmesi veya tabağa koyması farklı bir deneyim sağlayabilir.

Örneğin çocuğun birlikte hazırladığı salatayı yemesi şart değildir. Hazırlık sırasında farklı sebzelere dokunması ve kokularını tanıması da yeni yiyeceklerle karşılaşmanın bir parçasıdır.

Yeni Yiyeceği Gizlemek Yerine Tanıtmak Daha Anlamlı Olabilir

Sebzeyi tamamen görünmeyecek şekilde başka bir yemeğin içerisine eklemek çocuğun o öğünde sebze tüketmesini sağlayabilir. Ancak çocuk hangi sebzeyi tükettiğini bilmiyorsa onu bağımsız bir yiyecek olarak tanımamış olabilir.

Sebzeler farklı tariflerin içerisinde kullanılabilir; bunun yanında çocuğun besinin gerçek görünümüyle de zaman içerisinde karşılaşması sağlanabilir. Amaç yalnızca tüketim miktarını artırmak değil, farklı besinleri tanımasını desteklemektir.

Çocuğu Başka Çocuklarla Karşılaştırmayın

“Kardeşin yiyor, sen neden yemiyorsun?” veya “Arkadaşların bunları yiyor” gibi karşılaştırmalar çocuğun yeni yiyeceğe olan yaklaşımını kolaylaştırmak yerine yemek masasındaki baskıyı artırabilir.

Her çocuğun yeni tatlara alışma hızı farklı olabilir. Bu nedenle ilerlemeyi başka çocuklarla değil, çocuğun kendi önceki beslenme davranışıyla karşılaştırmak daha anlamlıdır.

Ne Zaman Beslenme Düzeni Daha Ayrıntılı Değerlendirilebilir?

Yeni yiyeceklere mesafeli olmak ile çok sınırlı beslenmek birbirinden farklıdır. Çocuk yeni yiyecekleri denemese bile farklı besin gruplarından yeterli çeşitlilik tüketiyor olabilir.

Ancak kabul ettiği yiyeceklerin giderek azalması, günlük beslenmenin yalnızca birkaç üründen oluşması veya birçok besin grubunun uzun süre tüketilmemesi durumunda beslenme düzeninin değerlendirilmesi düşünülebilir. Büyüme, gelişme veya genel sağlık konusunda endişe varsa çocuk doktorunun değerlendirmesi önem taşır.

Karşıyaka, Bostanlı ve Mavişehir'de Çocuk Beslenmesi Danışmanlığı

Diyetisyen ve Beslenme Uzmanı Melike Aykol, çocuklarda seçici yeme, yeni yiyeceklere yaklaşım ve sınırlı besin çeşitliliği konusunda ailelere yönelik beslenme danışmanlığı sunmaktadır.

İzmir'de Karşıyaka'da yüz yüze diyetisyen görüşmeleri gerçekleştirilebilir. Bostanlı ve Mavişehir çevresinde çocuk beslenmesi konusunda destek arayan aileler için Karşıyaka'daki görüşmeler değerlendirilebilir. Uygun durumlarda online beslenme danışmanlığı da planlanabilir.

Amaç Yeni Yiyecek Korkusunu Bir Günde Ortadan Kaldırmak Değildir

Çocuğun yeni bir yiyeceği ilk gördüğünde reddetmesi, o besini hiçbir zaman tüketmeyeceği anlamına gelmez. Yeni tatlara alışma süreci çocuklar arasında farklılık gösterebilir ve bazı çocukların daha fazla zamana ihtiyacı olabilir.

Bu nedenle hedef “Bugün mutlaka tadına bakacak” yaklaşımı yerine yeni besinlerle baskısız ve olumlu karşılaşmalar oluşturmak olabilir. Çocuğun yiyeceği görmesi, tanıması ve zaman içerisinde kendi hızında yaklaşması da besin çeşitliliğinin gelişmesinin bir parçasıdır.